Yüksek Enflasyon ve Munzam Zararlar Karşısında 12. Yargı Paketi ile Gelen Dinamik Yasal Faiz Sistemi

Hukuk sistemimizde uzun yıllar boyunca yasal faiz sabit bir oran üzerinden uygulanmıştır. Türkiye’deki yüksek enflasyon karşısında bu sabit oran, alacaklılar bakımından ciddi hak kayıplarına yol açmıştır. Bu nedenle alacaklılar, yüksek enflasyon sebebiyle yasal faizin zararlarını karşılamadığından bahisle munzam (aşkın) zarar iddiasına dayalı çok sayıda dava ikame etmişlerdir

Yargıtay, bir dönem enflasyonun öngörülemez olduğunu ve yasal faiz oranının bu noktada zarar tazmini için yetersiz kaldığını kabul ederek munzam zararın tazminine hükmetmiş; ancak daha sonra içtihat değişikliğine giderek enflasyonun ülkemizde öngörülebilir olduğunu, bu sebeple aşkın bir zarar doğurmayacağını benimsemiştir.. Bu yaklaşım, alacaklıların alacaklarını tahsil edemedikleri her gün enflasyon karşısında değer kaybına uğramaları sonucunu doğurmuş; kanundaki boşluk nedeniyle uygulamada önemli mağduriyetlere sebebiyet vermiştir..

7589 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme (12. Yargı Paketi) ile kanun koyucu, sabit faiz oranının enflasyon karşısında alacaklıları koruyamayacağını açıkça kabul etmiş ve enflasyona karşı alacaklıları koruyan dinamik yasal faiz sistemi ihdas etmiştir.

Yeni Yasal Faiz Sisteminin Temel Yapısı ve Endeksleme Esası

Yukarıda açıklandığı üzere, Türkiye’deki yüksek enflasyon nedeniyle sabit bir yasal faiz oranının alacaklı ve borçlunun menfaatlerini dengelemekte yetersiz kaldığı hususu kanun koyucu tarafından kabul edilmiştir. Bu sebeple, 7589 sayılı Kanun ile yasal faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranına endekslenmiştir.

Bu düzenleme ile, enflasyonun artması veya azalması durumunda faiz oranı yılda 2 defa kendiliğinden güncellenerek borçlu ile alacaklının menfaatleri arasında adil bir denge sağlanmıştır. Böylece sabit oranlı sistemin yarattığı değer kayıpları giderilmiş ve ekonomik koşullara uyumlu dinamik bir yasal faiz sistemi ihdas edilmiştir.

Yasal Faizin Hesaplama Yöntemi ve Oranların Belirlenmesi

3095 Sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun

Kanuni Faiz – Eski Metin Kanuni Faiz – Yeni MetinKanuni faiz Madde 1 – (Değişik: 21/4/2005 - 5335/14 md.) Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık yüzde on iki oranı üzerinden yapılır. Kanuni faiz Madde 1 – (Değişik: 21/4/2005 - 5335/14 md.) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden yapılır. Söz konusu reeskont oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından beş puan veya daha çok farklı ise, yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni geçerli olur. Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.

Madde metnindeki açıkça görüleceği üzere, yasal faizin artırılması veya indirilmesi eskiden yalnızca Cumhurbaşkanının takdirinde iken; yeni düzenleme ile faiz oranı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranına endekslenmiş olup böylece hukuki güvenlik ve adalet ilkeleri pekiştirilmiştir. Bu düzenleme, yasal faizi yılın iki dönemine ayırarak otomatik güncelleme mekanizması getirmiştir.

Yılın İlk 6 aylık Döneminde (1 Ocak – 30 Haziran) Uygulanacak Yasal Faiz:

Ø  Uygulanacak yasal faiz oranı, her zaman bir önceki yılın 31 Aralık tarihinde açıklanan reeskont oranının %80’i üzerinden hesaplanır.

Ø  Örneğin: 2026 için bu oran 31 Aralık 2025’te açıklanan reeskont oranı olan %38,75 → %38,75 × %80 = %31,00 yasal faiz oranı yılın ilk yarısında uygulanır

Yılın İkinci 6 aylık Döneminde (1 Temmuz – 31 Aralık) Uygulanacak Yasal Faiz:

Ø  Haziran ayında açıklanan reeskont oranı ile Aralık reeskont oranı arasında 5 birim veya daha fazla fark varsa, yılın ikinci yarısında Haziran oranının %80’i uygulanır.

Ø  Eğer fark 5 puandan az ise, Aralık oranı yılın ikinci yarısında da geçerli olmaya devam eder. Örneklerle hesap usulü netleştirmek gerekirse:

Aralık: %38,75 → Haziran: %43,75 → fark 5 → %43,75 × %80 = %35,00 → yılın ikinci yarısında yasal faiz %35,00 olarak uygulanır.

Aralık: %38,75 → Haziran: %44,75 → fark 6 → %44,75 × %80 = %35,8 → yılın ikinci yarısında yasal faiz %35,8 olarak uygulanır.

Aralık: %38,75 → Haziran: %32,75 → fark 6 → %32,75 × %80 = %26,2→ yılın ikinci yarısında yasal faiz %26,2 olarak uygulanır.

Aralık: %38,75 → Haziran: %37,75 → fark 1 → <5 → yılın ikinci yarısında da yasal faiz %31,00 olarak uygulanır.

Aralık: %38,75 → Haziran: %42,75 → fark 4 → <5 → yılın ikinci yarısında da yasal faiz %31,00 olarak uygulanır.

Yeni Yasal Faiz Düzenlemesinin Sonuçları ve Güncel Uygulama (2026)

Yeni yasal faiz sistemi, alacaklı ve borçlunun menfaatlerini enflasyon karşısında dengelemiş; uygulamada sıkça gündeme gelen munzam zarar iddialarını büyük ölçüde ortadan kaldıracağını öngörmekteyiz. Zira faiz oranı doğrudan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranına endekslenmiştir.

Reeskont oranı ise ekonomik koşullara ve enflasyonun seyrine bağlı olarak değiştiği için, yasal faiz oranı da buna paralel şekilde enflasyon yükseldiğinde artmakta, düştüğünde ise azalmaktadır. Böylece sistem, sabit faiz rejiminin yarattığı değer kayıplarını ortadan kaldırarak ekonomik gerçeklere uyumlu hale gelmiştir.

Her ne kadar hesaplama yöntemini yukarıda ayrıntılı biçimde açıklamış olsak da, uygulayıcıların fiilen bir hesaplama yapmasına gerek bulunmamaktadır. Zira faiz hesaplamaları UYAP sistemine entegre biçimde otomatik olarak yapılmaktadır. 7589 sayılı Kanun’un Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren algoritma sisteme tanımlanmış olup, halihazırda 2026 yılı için yasal faiz oranı %31 olarak uygulanmaktadır.